زن و مديريت (نگرشى کوتاه به کتاب جدید آقای خواجه بشیر احمد انصاری) فرشته حضرتی 10 نوامبر سویدن جناب آقای خواجه بشیر احمد انصاری، نام آشنا و چهرهء شناخته شده درجامعهء روشنفکری ما می باشد که تاهنوز چندین اثر ارزشمند را درزمینه های متفاوت علوم اجتماعی وجامعه شناسی منتشرکرده است. اخیرا رسالهء ارزشمندی به نام "زن درمیزان فقه سیاسی اسلام" ازایشان درکابل به چاپ رسیده است که درآن، ریاست ومدیریت زن را ازدیدگاه فقه اسلامی مورد بحث قرار داده است. چندی قبل، دوست وبرادر دانشمندم جناب آقای فضل الرحمن فاضل این کتاب را از افغانستان برایم فرستاده بود که بعد ازمطالعهء آن، لازم دانستم به عنوان عضوی ازجامعه زنان افغانستان ضمن ارج گذاری بر زحمات جناب آقای انصاری برای نوشتن این کتاب، درک و دریافتم را ازاین پژوهش بصورت فشرده تقدیم خوانندگان نمایم. هرچند که این رساله توسط نویسندهء توانا آقای هادی میران، به تفصیل مورد نقد وبررسی قرارگرفته و در وبسایت بی بی سی معرفی گردیده است، اما نگارنده به عنوان یک زن مسلمان و متعلق به افغانستان، محتوای این رساله ونظريات جناب آقای انصاری را پیرامون ریاست ومدیریت زن، برداشت و نگرش کاملا جدید در جامعه مذهبی ـ سنتی افغانستان میدانم. با آنكه اين رساله بسيار فشرده نگاشته شده و در نود و نه صفحه خلاصه شده است ولى با در نظر داشت اينكه موضوع رساله ايشان تنها پيرامون يك حديث مى چرخد، مى توان ادعا نمود كه نويسنده حق مطلب را ادا نموده است. با آنكه اساس فلسفه اديان بزرگ تاريخ آوردن سعادت و آرامش به انسان است؛ چه اين انسان زن باشد و يا مرد ولى چه كنيم كه در اثر تحريف و تأويل نادرست از متون دينى مظلومیت ومحرومیت زن درافغانستان باتاریخ باورهای دینی دراین سرزمین گره خورده و ریشه های باورهای مردسالاری و کمتر بینی زن، بیشتر در بستر برداشت وباورهای دینی رشد کرده است. بودیزم و زرتشت دو آیین بزرگ است که قبل ازاسلام درافغانستان تجربه شده است. باتوجه به اینکه افغانستان درمسیر جادهء ابریشم قرار داشته است، مردم آن از آموزه های سایر ادیان نیز تاثیر پذیرفته اند که دریک تعامل مشترک سنت ها وآموزه های تاریخی مردم این سرزمین را شکل بخشیده است. اختلاط این سنت ها با آموزه های عنعنوى جامعه مسلمانان سبب گردیده است که حضور وجایگاه زن در اهرم مدیریت جامعه خلاف باورهای دینی دانسته شود. جناب آقای انصاری این موضوع را به تفصیل مورد بحث قرار داده است که در اينجا نیاز به پرداخت بیشتر نمیباشد. اما این رساله ازآن جهت در جامعهء مذهبی ـ سنتی افغانستان مهم دانسته میشود، که هنجارهای غالب وبرداشت های غالب از آموزه های دینی، حضور زن را درمقام ریاست و مدیریت جامعه خلاف شرع میدانند. خیلی از مصیبت هايى که بر سرنوشت زن مسلمان افغانستان تحمیل شده است با آموزه ها و باورهای دینی توجیه گردیده است. اما آقای انصاری دراین رساله با استدلال و مدارک معتبر، ثابت می نماید که ازنظر اسلام در اداره و رهبری یک جامعه، محدودیت جنسیتی وجود ندارد. این نظریه میتواند زمینه ساز یک تحول بسیار عظیم درنگرش غالب جامعه هم نسبت به زن و هم نسبت به دين بوده، از يكسو حقوق ومزایای انسانی زن را حفظ نمايد و از جانب ديگر قرائتى انسانى تر از دين را پيشكش كند و بدينوسيله آينده زن و حقوق او را در جامعه بي ثبات افغانستان تثبيت و بيمه نمايد. این نظریه میتواند سرآغاز یک دگر گونی فکری درجامعهء دینی ما باشد که آموزه های دینی ومذهبی درآن مبنای تحولات در تمام عرصه ها وزمینه های زندگی میباشد. هرچند که تاهنوز برای تامین حقوق زنان درافغانستان، راهکارهای متفاوتی پیشنهاد گردیده است که از نسخه برداری فمینیسم گرفته تا باورهای مارکسیستی شامل آن می باشد. اما با وجود ناكامى هاى پيهم در اين عرصه تاهنوز کمتر کسی ازاین گرايشها، دقت کرده است که افغانستان جامعهء کاملا مذهبی ـ سنتی بوده، آموزه ها وباورهای دینی، اخلاق و رفتار این جامعه را شکل می بخشد و دریک جامعه سنتی مذهبی، تقابل با باورهای اعتقادی مردم چيزي جز درحکم شنا برخلاف جریان آب نيست. اما نظریات و تلاشهای فکری روشنفکران دینی مانند نظریات جناب آقای انصاری، مناسب ترین ومعقول ترین راهکار برای حل معضلات و محرومیتهاى پيچيده زن درافغانستان میباشد که سنت های خرافی را ازدامن باورهای اعتقادی پاک می نماید. من به عنوان یک زن مسلمان که بیشتر ازهفت سال است ازنزدیک با مشکلات ومعضلات زنان افغانستان درتماس بوده ام، برداشت های جناب آقای انصاری از جایگاه زن درفقه اسلامی را، نخستین طلیعهء رهایی زن از اسارت سنت هايی میدانم که با آموزه ها و باورهای مقدس دینی ما خلط گردیده است. من ضمن اینکه مطالعه این کتاب را به دوستان اهل مطالعه توصیه می كنم، برای جناب آقای انصاری موفقیت هرچه بیشتر آرزو می نمایم. معرفی کتاب در وبسایت بی بی سی http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2008/11/081025_dn_book_review.shtml

بالا Up

بازگشت Home